Zachowek to roszczenie pieniężne — nie prawo do konkretnego składnika majątku. Dziecko pominięte w testamencie może żądać od spadkobiercy testamentowego wypłaty sumy odpowiadającej połowie swojego udziału ustawowego. Roszczenie przedawnia się po 5 latach.
Kto ma prawo do zachowku?
Zachowek wynika z art. 991 Kodeksu Cywilnego. Prawo do niego mają tylko najbliżsi krewni, którzy byliby spadkobiercami ustawowymi pierwszego i drugiego stopnia:
Zstępni
Dzieci, wnuki, prawnuki — bez ograniczenia stopnia pokrewieństwa
Małżonek
Formalny małżonek w chwili śmierci (nie partner, nie konkubent)
Rodzice
Tylko gdy brak zstępnych — wtedy rodzice byliby spadkobiercami
Jak obliczyć zachowek?
Obliczenie zachowku wymaga trzech kroków:
Ustal substrat zachowku
Wartość stanu czynnego spadku (aktywa minus długi) + darowizny doliczane do spadku. Wycena nieruchomości na datę otwarcia spadku (data śmierci).
Oblicz udział ustawowy
Ile otrzymałbyś przy dziedziczeniu ustawowym (bez testamentu). Np. jedno dziecko przy braku małżonka = 100% spadku. Dwoje dzieci + małżonek = każde po 1/4.
Zastosuj ułamek zachowku
Standardowo ½ udziału ustawowego. Małoletni i trwale niezdolni do pracy otrzymują ⅔ udziału ustawowego.
Przykład obliczenia
| Wartość mieszkania (jedynego składnika spadku) | 400 000 zł |
| Spadkobiercy ustawowi: 2 dzieci (brak małżonka) | po 1/2 każde |
| Pominięte dziecko — udział ustawowy | 200 000 zł (1/2) |
| Zachowek pominętego dziecka (½ × 200 000) | 100 000 zł |
Darowizny a zachowek
To jest najczęstszy spór w sprawach o zachowek. Rodzic za życia przepisał mieszkanie jednemu dziecku, a po śmierci drugie dziecko domaga się zachowku od tego pierwszego. Podstawa prawna: art. 993–995 KC.
Zasady doliczania darowizn:
- → Darowizny na rzecz dzieci lub małżonka są doliczane zawsze, bez limitu czasu
- → Darowizny na rzecz innych osób — tylko dokonane w ciągu 10 lat przed śmiercią
- → Wycena na dzień obliczania zachowku (a nie na dzień darowizny)
- → Drobne darowizny zwyczajowo przyjęte (prezenty, alimenty) nie są doliczane
Jeśli obdarowany nie ma środków na wypłatę zachowku, sąd może rozłożyć płatność na raty. Sprzedaż obdarowanej nieruchomości (lub jej udziału) to często jedyne praktyczne rozwiązanie.
Często zadawane pytania
Do zachowku mają prawo zstępni (dzieci, wnuki), małżonek oraz rodzice spadkodawcy — ale tylko ci spośród nich, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Rodzeństwo, wujkowie, dalsi krewni nie mają prawa do zachowku.
Zachowek wynosi połowę udziału, który przypadałby danej osobie przy dziedziczeniu ustawowym. Wyjątek: trwale niezdolni do pracy lub małoletni — im przysługują dwie trzecie tego udziału.
Tak — do substratu zachowku dolicza się darowizny dokonane przez spadkodawcę za jego życia. Darowizny na rzecz dzieci lub małżonka zaliczane są bez limitu czasu. Darowizny na rzecz obcych — tylko z ostatnich 10 lat.
Roszczenie o zachowek przedawnia się po 5 latach od ogłoszenia testamentu (jeśli jest) lub od dnia śmierci (jeśli dziedziczenie ustawowe).
Tak, ale tylko w ściśle określonych przypadkach wskazanych w art. 1008 KC: gdy zstępny postępuje wbrew woli spadkodawcy w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, dopuścił się przestępstwa umyślnego przeciwko życiu lub zdrowiu spadkodawcy, bliskich mu osób lub przestępstwa na jego szkodę, lub gdy rażąco zaniedbuje swoje obowiązki wobec spadkodawcy. Wydziedziczenie musi być expressis verbis wpisane w testamencie z podaniem przyczyny.
Nieruchomość w spadku, a Ty musisz wypłacić zachowek?
Możemy skupić Twój udział lub całą nieruchomość — a jeśli nie będziemy sami zainteresowani zakupem, bezpłatnie znajdziemy kupca spośród naszych inwestorów. Szybka wycena, gotówka na wypłatę zachowku — bez czekania.
Bezpłatna wycena →